Türkiye’nin Komşuları ve Özellikleri

ÜNİTE 1

YURDUMUZUN KOMŞULARI

HAZIRLIK ÇALIŞMALARI

  1. Bir Türkiye siyasi haritasından yararlanarak Türkiye’nin komşularını, hangi komşularımızla sadece karadan,  hangileriyle hem karadan hem denizden komşu olduğumuzu öğreniniz.
  2. Bulgaristan ve Yunanistan’da Türklerin  yoğun olarak bulunduğu yerleri öğreniniz.
  3. İran ve Irak’ın yer altı kaynakları açısından önemini  araştırınız.
  4. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyet’inin  ne zaman ve nasıl kurulduğunuz araştırınız. Kıbrıs adasının Türkiye için önemini araştırıp öğreniniz.

YURDUMUZUN KOMŞULARI

  1. BULGARİSTAN
Bulgaristan
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 110,912 km2
Nüfus 8,612,757
Başkenti Sofya (1,200,000)
Başlıca Kentler Filibe (367,000)
Varna (295,000)
Rusçuk (179,000)
Burgaz (178,000)
Plevne (136,000)
Resmi Dil /Din Bulgarca , Katolik, Ortodoks, İslamiyet
Para Birimi Leva

Kuzeybatı komşumuzdur. Doğusunda Karadeniz, batısında  Yugaslavya Fedaral Cumhuriyeti ile Makedonya, kuzeyinde Romanya, güneyinde Yunanistan yer alır.

Nüfus ve Yerleşme: Bulgaristan’da 1,5 milyondan fazla  Türk vardır. Bulgaristan 500 yıl Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Onun için ülkedeki pek çok yer adı Türkçe’dir. Osmanlılardan kalma çok sayıda cami, saray, köprü, han, hamam , kale gibi tarihi eserler vardır.  Bu görüntüleriyle ülkenin bazı yerleri,  bir Anadolu kentini andırmaktadır.

Bulgaristan’ın en önemli kentleri;  Sofya, Filibe, Ruscuk ve Varna’dır. Türklerin yoğun olarak yaşadığı  yerlerin başında, Dobruca ve Deliorman yöreleri gelir. Ayrıca Filibe, Kırcaali, Mestanlı , Varna  ve Plevne’de  çok sayıda Türk yaşamaktadır. Bulgaristan’da yaşayan Türkler  zaman zaman önemli sorunlarla karşı karşıya gelmişlerdir. Ancak son yıllarda iki ülke arasındaki ilişkilerin düzelmesi  soydaşlarımıza olumlu yansımıştır.

 

Harita 1: Bulgaristan’ın fiziki  haritası

Yeryüzü Şekilleri: Ülkenin batı ,  güney ve orta kesimlerinde dağlar yer alır. Bunlar Balkanlar ve Rodop dağlarıdır. Kuzeyde , Tuna nehri boyunca ise  geniş ovalar yer alır.(Harita 1)

Bulgaristan’ın en önemli akarsuyu Tuna nehridir. Diğerleri ise Meriç nehri ile onun kolları olan Tunca ve Arda’dır.

İklim ve Bitki Örtüsü: Ülkenin,  deniz etkisinden uzak  iç kesimlerinde karasal iklim etkilidir.  Karadeniz kıyılarında ise ılıman iklim görülür. Yağışların yeterli olduğu dağlık yerlerde ormanlar yaygındır.  İç kesimlerdeki  alçak yörelerde ise  hakim bitki örtüsü bozkırdır.

Ekonomik Özellikler: Bulgaristan halkının ana geçim kaynağı tarımdır. En çok  buğday, şeker pancarı, ayçiçeği, tütün ve üzüm üretilir. Ülkede hayvancılık da  yaygın olarak  yapılır. Karadeniz kıyılarında turizm önemli bir ekonomik etkinliktir. Sanayi fazla gelişmemiştir.

Yer Altı Kaynakları: En önemli madeni  Linyit kömürüdür. Az miktarda petrol çıkarılır.

Türkiye ile İlişkiler: Türkiye’nin Bulgaristan’la olan ilişkileri, Türklere karşı bu ülkede yapılan haksız uygulamalar yüzünden zaman zaman bozulmuştur. Ancak 1990’dan sonraki uygulamalarla ilişkiler,  olumlu yönde gelişmeye başlamıştır.

Bulgaristan’la olan ticaretimiz henüz yeterli düzeyde değildir. Bulgaristan’a krom cevheri , demir-çelik,  petrol ürünleri ve ilaç satarız. Buna karşılık bu ülkeden daha çok orman ürünleri ve petrol ürünleri satın alırız.

  1. YUNANİSTAN
Yunanistan
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 131.944 km2
Nüfus 10,838594
Başkenti Atina (3,027,000)
Başlıca Kentler Selanik (406,000), Patrai (142,000), Lasissa (102,000),
Kandiye (102,000)
Resmi Dil-Din Yunanca , Ortodoks, Katolik, İslamiyet
Para Birimi Drahmi

Kuzeybatı komşumuzdur. Balkan Yarımadası’nın güneyinde Akdeniz’e  doğru sokulan  büyükçe bir yarım ada ile çok sayıda ada üzerine kurulmuş bir devlettir. Doğu’da Ege Denizi, batıda Adriya Denizi , kuzeyde Makedonya ve Bulgaristan, kuzeybatıda Arnavutluk, güneyde ise Akdeniz ile çevrilidir.

Nüfus ve Yerleşme: Ülkenin en önemli kentleri; Atina, Selanik  ve Pire’dir.

 

Yunanistan 500 yıl Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Ülkede 150 bin Türk bulunmaktadır. Bunların çoğu Batı Trakya’da yaşar. Gümülcine, Dedeağaç, İskeçe , Selanik , Kavala ve Drama Türklerin yoğun olduğu başlıca merkezlerdir.

Yeryüzü Şekilleri: Yunanistan ,dağlık bir ülkedir. Alp sistemine dahil olan Pindus dağları ülkede geniş yer tutar. 2000’e yakın irili ufaklı dağa sahiptir.Çoğu Ege denizinde olan bu adaların en büyüğü Girit Adası’dır. Akarsular kısa boylu , düzensiz akışlıdır.(Harita 2)

İklim ve Bitki Örtüsü: Yunanistan’da kıyı kesimi ve adalarda Akdeniz iklimi görülür. İç kesimlerde ise karasal iklim özellikleri daha etkilidir. Ülkede yaygın bitki örtüsü makidir. Dağlık yerlerde ise ormanlar görülür.

 

Harita 2: Yunanistan’ın fiziki haritası

Ekonomik Özellikler: Dağlık bir ülke olan Yunanistan’da tarım alanları çok azdır. Ayrıca ülkenin sanayisi de fazla gelişmemiştir. Bütün bunlar ülke halkını denizciliğe yönetmiştir. Bu sayede deniz ticareti çok gelişmiştir. Turizm Yunanistan’ın en önemli gelir kaynağıdır. Yunanistan, dünya deniz taşımacılığında önde gelen ülkelerden biridir. Denizyolu taşımacılığından büyük kazanç sağlamaktadır.

Yer Altı Kaynakları: Ülke yer altı kaynakları açısından fakirdir. Az miktarda linyit, nikel, krom çıkarılır.

Türkiye ile İlişkiler: Osmanlı yönetimindeki Yunanlılar dini ve kültürel yönlerden tamamen serbest yaşamışlardır. Ancak Yunanistan, bağımsızlığı kazandıktan sonra oradaki Türklere  aynı şekilde davranmamış, onlara zaman zaman önemli zorluklar çıkarmıştır.

Yunanistan, tarih boyunca Türkiye karşıtı politikalara izlemiştir. Kıbrıs adasının tamamen Rumlara ait olduğunu ve Ege denizinin  bir Yunan denizi olduğunu öne sürmüştür.

Ancak son zamanlarda oluşan uygun ortam, iki ülke arasındaki  ilişkileri olumlu bir yola sokmuştur. Yunanistan’la Türkiye arasındaki ticari ilişkiler yeterli değildir. Yunanistan’dan ilaç, çeşitli kimyasal maddeler ile  demir-çelik ürünleri alırız. Bu ülkeye; çeşitli besin maddeleri, bazı madenler, cam, cam ürünleri ve pamuk ipliği satarız.

  1. SURİYE
Suriye
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 185,180 km2
Nüfus 15,608,648
Başkenti Şam (1,142,000)
Başlıca Kentler Lazkiye (204,000)
Halep (1,308,000)
Humus (464,000)
Hama (150,000)
Resmi Dil – Din Arapça , İslamiyet
Para Birimi Suriye Lirası

Güney komşumuzdur. En uzun kara sınırımız bu ülke iledir. Suriye’nin doğusunda Irak, batısında Akdeniz, Lübnan ve İsrail, güneyinde Ürdün yer alır.

Nüfus ve Yerleşme: Nüfus ve büyük yerleşme merkezlerinin çoğu, daha elverişli doğal koşulların  bulunduğu kıyı kesimine toplanmıştır. En büyük şehri, başkent olan Şam’dır. (Fotoğraf 1) Hama, Humus ve Lâzkiye de diğer büyük kentlerdir. Suriye’de 20 bin dolayında Türk vardır. Bunların çoğu,  sınırımıza yakın yerlerde yaşamaktadır.

 

Fotoğraf 1: Başkent Şam’dan bir görünüş

Yeryüzü Şekilleri: Ülkenin Akdeniz kıyısı boyunca Ensariye dağları uzanır. Orta kesiminde,  teperlerin dışında geniş düzlükler yer tutar. Güneyde ise Suriye çölü geniş bir alana yayılmıştır. Suriye’nin en önemli akarsuyu,  kaynağını yurdumuzdan alan Fırat’tır. Fırat’ın  suları , Suriye için çok önemlidir. Ülkenin batısında  Asi ırmağı,  kuzeye doğru akarak sınırlarımızdan Akdeniz’e ulaşır.(Harita 3)

İklim ve Bitki Örtüsü: Suriye’nin denize  yakın kesimlerinde Akdeniz iklimi etkilidir. Buralardaki alçak kıyı kesimlerinde maki, dağ yamaçlarında ise ormanlar bulunur. Ülkenin iç kesimlerinde karasal iklim etkilidir. Buralarda bozkırlar yaygındır. Suriye’nin güney ve batısında geniş alanlar kaplayan çöller,  ülkenin en kurak yerleridir. Bunun için buralarda bitki örtüsü çok zayıftır.

 

Harita 3: Suriye’nin fiziki haritası

Ekonomik Özellikler: Suriye’nin ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalıdır. Tarım alanları, Akdeniz kıyısında ve Fırat ırmağı boylarındadır. Başlıca tarım ürünleri  buğday, meyve ve sebzedir. Ülkede hayvancılık da yapılır. Sanayi de gelişmemiştir. Ülkede tarımsal üretime dayalı  dokuma, yağ ve besim fabrikaları bulunmaktadır.

Yer Altı  Kaynakları: Suriye, yer altı kaynakları açısından zengin değildir. Az miktarda petrol çıkarılır. Fosfat, diğer önemli bir madenidir.

Türkiye ile İlişkiler: Suriye uzun yıllar Selçuklu ve Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Suriye’nin Türkiye ile olan sınırı 1921 Ankara Anlaşması’yla  belirlenmiştir. 1939’da Hatay’ın Türkiye’ye katılmasıyla da son şeklini almıştır.  Ülkedeki Selçuklu ve Osmanlı eserlerinden biri olarak Caber Kalesi bulunur.

Türkiye ve Suriye arasındaki ilişkiler,  yeterli düzeyde değildir. Bunun nedeni Suriye’nin ülkemize yönelik terör olaylarını desteklemesi ve Hayat’ın Suriye’ye ait olduğunu iddia etmesidir.  Ayrıca Suriye, GAP’tan tedirgin olmaktadır. Bu proje tamamlandığı zaman, Fırat ve Dicle ırmaklarından Suriye’ye yeterli suyun akıtılmayacağını düşünmektedir. Halbuki Türkiye’nin uygulamaları, bu iddianın geçersiz olduğunu göstermektedir.

Türkiye Suriye’ye canlı hayvan, et, bitkisel yağlar, fındık, antep fıstığı, jet yakıtı,  kimyasal maddeler ve sentetik iplik satar,  bu ülkeden petrol ürünleri alır.

  1. IRAK
Irak
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 438,446 km2
Nüfus 21,422,292
Başkenti Bağdat (3,400,000)
Başlıca Kentler Musul (570,000)
Basra (616,000)
Kerkük (212,000)
Resmi Dil – Din Arapça, İslamiyet
Para Birimi Irak Dinarı

Güneydoğu komşumuzdur. Irak’ın doğusunda İran, batısında Suriye,  Ürdün ve Suudi Arabistan, güneyinde Kuveyt ile Basra Körfezi yer alır.(Harita 4)

Nüfus ve Yerleşme: Irak’ta 2,5 milyon dolayında Türk yaşamaktadır. Bunların çoğu, Türkiye’ye yakın olan Musul, Kerkük, Süleymaniye ve Erbil’dedir. Türklere karşı baskıcı bir politika izlenmesi sonucu  buradaki  Türk nüfusu  gittikçe azalmıştır. Bugün  bu kentlerde Arap nüfus  çoğunluk durumuna gelmiştir.

 

Harita 4: Irak’ın fiziki haritası

Yeryüzü Şekilleri: Irak’ın Türkiye’ye komşu olan kuzey kısmı dağlıktır. Geri kalan kısımlarında düzlükler yaygındır. Bu düzlüklerin önemli kısmı, yurdumuzdan doğan Fırat ve Dicle ırmaklarının arasında bulunur. Bu iki nehir arası, yüzyıllar öncesinden beri Mezopotamya olarak bilinir. Mezopotamya, verimli toprakları sayesinde  eski uygarlıkların doğuş yeri  olmuştur. Ülkenin batı  kesiminde Suriye  çölü  yer               alır. ( Harita 4)

Irak’ın başlıca akarsuları Fırat ve Dicle’dir. Türkiye’den kaynaklarını alan bu iki ırmak  ülke için hayat kaynağıdır. Ülkenin güneyinde birleşen iki ırmak Şat-ül Arap adını alarak  Basra Körfezine ulaşır.

İklim ve Bitki Örtüsü: Irak’ta karasal iklim etkilidir. Çöller, ülkenin en kurak yerleridir. Basra Körfezi’ne yaklaştıkça  iklim ılımanlaşır.Ülkede hakim bitki örtüsü bozkırdır.

Ekonomik Özellikler: Irak’ın ekonomisi petrole dayanır. Önemli petrol kuyuları Basra Körfezi kıyılarıyla , Kerkük ve Musul’dadır. Kerkük’ten çıkarılan petrolün bir kısmı, borularla yurdumuzdaki Yumurtalık  limanına taşınır. Tarım, Fırat ve Dicle ırmaklarının suladığı yerlerde yapılır. Ülkede en çok hurma, buğday, pamuk ve tütün yetiştirilir. Dünya hurma üretiminin yarısı bu ülkeden sağlanır. Başlıca sanayi kolları; petro-kimya, çimento , resim ve dokumadır.

Yer Altı Kaynakları: En önemli  yer altı zenginliği petroldür.

Türkiye İle İlişkiler: Irak, 1990 yılında  komşu Kuveyt’i işgal etmiştir. Bunun üzerine Birleşmiş Milletler kararı ile ABD öncülüğünde bir grup ülke , Irak’a savaş açmıştır. Irak   bu savaşta  büyük bir yenilgiye uğramış  ve  Kuveyt’ten geri çekilmek zorunda kalmıştır. Bu savaştan sonra Irak’a Birleşmiş Milletler kararı ile ticaret yasağı konmuştur. Türkiye bu yasağa uyduğu için, Irak’la olan ticaretimiz son yıllarda iyice azalmıştır. Ancak iki ülke arasında canlı bir sınır ticareti vardır. Sınır ticaretinde Irak’tan Türkiye’ye en çok satılan ürün petroldür. Buna karşılık Türkiye’den bu ülkeye en fazla elektrikli ev aletleri satılmaktadır. Kuveyt Savaşı nedeniyle  Birleşmiş Milletler tarafından bu ülkeye  uygulanan ticaret yasağının kalkmasıyla  ilişkilerimizin yeniden canlanması beklenmektedir.

  1. İRAN
İran
Yönetim Şekli İslam Cumhuriyeti
Yüzölçümü 1,650,000 km2
Nüfus 66,094,264
Başkenti Tahran (6,022,000)
Başlıca Kentler Maşhed (1,466,000)
İsfahan (1,001,000)
Tebriz (994,0000)
Şiraz(848,000)
Resmi Dil- Din Farsça, İslamiyet
Para Birimi Şekel

İran doğu komşumuzdur. Doğuda Afganistan ve Pakistan, batıda Irak ve Türkiye ile komşudur. Kuzeyinde Türkmenistan, Hazar denizi,  Azerbaycan ,  Ermenistan   ve

Nahçivan , güneyinde ise Umman denizi ve Basra Körfezi yer alır.

Nüfus  ve Yerleşme: İran’da nüfus yoğunluğu azdır. Çünkü ülkede dağlar ve çöller geniş yer tutar. Nüfusun önemli bir kısmı Basra Körfezi ve Hazar Denizi kıyılarında toplanmıştır. Büyük yerleşim merkezlerinin çoğu  da buralarda  kurulmuştur. İran’da 18 milyon dolayında Türk yaşamaktadır. Türk nüfusunun çoğunluğu,  ülkenin kuzeybatısındaki Güney Azerbaycan’dadır. Türkmenistan sınırı yakınlarında (Meşhet)  da çok sayıda  Türk vardır. Ayrıca Zagros dağlarında Kaşgay Türkleri yaşar.

Yeryüzü Şekilleri: İran’ı kuzeyden ve güneyden sıradağlar kuşatır. Kuzeydekiler Elburz dağları, güneydekiler ise Zagros dağlarıdır. Sıradağların arasında geniş platolar vardır. Ülkenin büyük çölleri olan  Deşt-i Lût  ve Deşt-i Kebir , bu platolar üzerinde bulunur. Basra Körfezi ve Hazar  Denizi kıyılarında ise  ovalar yer alır.

Ülkenin akarsuları kısa boylu, gölleri ise  azdır. En büyük gölü, Türkiye sınırına yakın olan  Urmuye Gölü’dür. (Harita 5)

 

Harita 5: İran’ın fiziki haritası

İklim ve Bitki Örtüsü: İran’ın iç kesimlerinde karasal iklim etkilidir. İklime bağlı olarak ülkenin iç kesimleri geniş bozkırlarla kaplıdır. Çöllerde ise sadece çöl bitkileri yetişebilmektedir. Basra Körfezi ve Hazar Denizi kıyılarında yağışlar artar. Buralardaki dağ yamaçlarında ormanlar bulunur.

Ekonomik Özellikler: Ülkenin ekonomisi petrole dayalıdır. İran dünyanın sayılı petrol üreten ülkeleri arasındadır. En zengin petrol yatakları Basra Körfezi  kıyılarındadır. Ülkede petrol sanayi dışında ki sanayi kolları gelişmemiştir. El dokuma , yünlü ve ipekli halıları  dünyaca ünlüdür.

Yer Altı Kaynakları: En önemli yer altı zenginliği petrol ve doğal gazdır.

Türkiye ile İlişkileri: İran,  Türkiye’ye petrol ve petrol ürünleri satar. Türkiye’den demir-çelik ürünleri, canlı hayvan ve buğday alır.

  1. AZERBAYCAN – NAHCİVAN
Azebaycan -Nahcivan
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 86,600 km2
Nüfus 7,500,000
Başkenti Bakü
Başlıca Kentler Gence                                                                            Sumgait                                                                    Nahcivan

Azerbaycan, Hazar Denizi’nin batı kıyısında yer alır. Batısında Ermenistan, kuzeyinde Rusya Fedarasyonu, kuzeybatısında Gürcistan,  güneyinde İran yer alır.

Nüfus ve Yerleşme: Azerbaycan nüfusunun büyük çoğunluğu Türk’tür. Nüfusun büyük kısmı, dağların eteklerinde ve Hazar Denizi kıyısında toplanmıştır. Ülkenin başkenti olan Bakü dışındaki önemli kentleri; Gence, Sumgait ve Nahçivan’dır.

Yeryüzü Şekilleri: Azerbaycan, kuzey, batı ve güneyden Kafkas dağlarıyla çevrelenmiştir. Bu dağların ortasında, Kura Irmağı’nın oluşturduğu alçak düzlükler yer alır.

Azerbaycan’ın başlıca akarsuları, kaynağını Türkiye’den alan Kura ve Aras ırmaklarıdır. (Harita 6)

 

Harita 6: Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan’ın fiziki haritası

İklim ve Bitki Örtüsü: Azerbaycan’ın batı ve orta kesimlerinde karasal iklim etkilidir. Ancak  Hazar Denizi kıyılarında daha çok ılıman iklim görülür. Alçak yerlerde bozkırlar, Kafkas dağlarında ise ormanlar vardır.

Ekonomik Özellikler: Azerbaycan’da tarım önemlidir. Kura ırmağının oluşturduğu düzlükler, verimli tarım alanlarıdır. Ülkede en çok buğday ve pamuk tarımı yapılır. Büyük ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği de  halkın geçiminde önemlidir.  Hazar Denizi’nde  balıkçılık yapılır. Havyar üretiminde  dünyada ilk sırada yer alır. Petrol ve petrol ürünleri   sanayi  gelişmiş durumdadır.

 

Fotoğraf 2: Azarbaycan’ın başkenti Bakü yakınlarında  petrol  çıkarım yerleri

Yer Altı Kaynakları: Azerbaycan’da zengin yer altı kaynakları vardır. Hazar Denizi kıyısında çok zengin petrol ve doğalgaz yatakları bulunmaktadır.   (Fotoğraf 2) Petrol yataklarının en önemlileri Bakü’dedir. Bakır, demir, kömürde ülkede bol bulunan madenlerdir.

Azerbaycan’a bağlı özerk bir cumhuriyet olan Nahcivan, doğu sınırımızda yer alır. 5.500 km2 lik yüzölçümü vardır. Dağlık bir ülke  olan Nahcivan’ın  en önemli akarsuyu Aras’tır.

Başkent Nahcivan, Azerbaycan’ın en eski kentlerindendir. Nahcivan Özerk Cumhuriyeti’nin nüfusu , yaklaşık 500 bin’dir. Bunun % 95 ini Azeri Türkleri  , geri kanlını ise Ermeniler ve Ruslar oluşturur. Nahcivan’la aramızda Dilucu sınır kapısı  bulunur.  Türkiye’yle Nahcivan arasında canlı bir sınır ticareti vardır.

Türkiye ile İlişkiler: 1991’den sonra, Azerbaycan’la Türkiye arasında çok sıkı ilişkiler kurulmuştur. Azerbaycan’ın Latin  alfabesini kabul etmesi,  iki ülke arasındaki kültürel ilişkileri önemli ölçüde kolaylaştırmıştır. Her yıl çok sayıda Azeri öğrenci Türkiye’de  yüksek öğrenim görmektedir. İki ülke arasında ticari anlaşmalar yapılmıştır. Türkiye bu ülkede çeşitli yatırımlar yapmaktadır. Azerbaycan petrolünün Bakü’den Ceyhan’a aktarılması için çalışmalar yapılmaktadır. Bu projenin gerçekleşmesi için,  taraf ülkeler arasında anlaşmalar imzalanmıştır.

  1. ERMENİSTAN
Ermenistan
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 29,800km2
Nüfus 3,463,574
Başkenti Erivan (1,330,000)
Başlıca Kentler Leninakan
Resmi Dil – Din Ermenice , Katolik, Gregoriyen, Sevan, Kirovakan, Kafan
Para Birimi Ruble

Türkiye’nin kuzeydoğusunda Azerbaycan’la aramızda bulunan küçük bir ülkedir. 1991 yılında bağımsızlığını kazanmıştır.

Nüfus ve  Yerleşme: Ermenistan nüfusunun % 90’ını  Ermeniler oluşturur. % 5 oranında Azeri Türkler yaşar. Başlıca kentleri; Erivan ve Gümrü’dür.

Yeryüzü Şekilleri: Ülkenin  kuzey kesimi Kafkas dağlarıyla kaplıdır. Ülkenin başlıca  gölü,  Gökçe Gölü’dür. (Fotoğraf 3)

 

Fotoğraf 3: Ermenistan’ın en büyük gölü olan Gökçe Gölü’nden bir görünüş

İklim ve Bitki Örtüsü: Ermenistan’da  karasal iklim etkilidir. Platolarda bozkırlar,  dağlarda ise ormanlar yer alır.

Ekonomik Özellikler: Ülkenin başlıca geçim kaynağı tarımdır. En fazla buğday, pamuk, tütün, şeker pancarı ve üzüm yetiştirilir. Ülkede hayvancılık da önemlidir. Ülkede sanayi ve ticaret  fazla gelişmemiştir. Başlıca sanayi kolları;  kimya, besin ve dokuma  sanayiidir.

Yer Altı Kaynakları: Yer altı kaynakları bakımından fakirdir. Bakır ve boksit ülkenin başlıca madenleridir.

Türkiye ile İlişkiler: Ermenistan’ın Türkiye’yle ticari ve siyasi  ilişkileri yeterli  değildir.  Enerji açığını kapatmak için. Türkiye’den elektrik satın almaktadır. Ermenistan’ın Türkiye ile ilişkileri gelişme yolundadır.

  1. GÜRCİSTAN
Gürcistan
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 69,700 km2
Nüfus 5,219,810
Başkenti Tiflis ( 1,158,000)
Başlıca Kentler Batum Suuhum,, Kutiais, Çiatura
Resmi Dil – din Gürcüce , Ortodoks, İslamiyet

Türkiye’nin kuzeydoğu komşusudur.  1991’de bağımsızlığını  kazanmıştır. Karadeniz’e kıyısı olan tek Kafkas ülkesidir.  Doğuda  Azerbaycan , kuzeyde Rusya Federasyonu, güneyde Ermenistan  ile komşudur. (Harita 6)

Nüfus ve Yerleşme: Ülke nüfusunun % 70’ini Gürcüler oluşturur. Ayrıca ülkede Rus, Azeri Türkleri, Oset ve Abazalar ile  Mesket Türkleri (Ahıska Türkleri) de yaşamaktadır.

Yeryüzü Şekilleri: Ülkenin kuzeyinde Büyük Kafkas , güneyinde ise Küçük Kafkas dağları yer alır. Bu iki sıradağ arasında Kura ve Riyon  ırmaklarının oluşturduğu büyük vadi düzlükleri bulunur. (Harita 6)

İklim ve Bitki Örtüsü: Dağlık yörelerde karasal iklim etkilidir. Dağlar arasındaki alçak kesimlerde ise Karadeniz’in etkisiyle daha ılıman iklim koşulları görülür.

Ekonomik Özellikler: Gürcistan’da tarım modern yöntemlerle yapılır. En çok çay, üzüm, tütün, buğday, pamuk ve ayçiçeği üretilir. Gürcistan’da hayvancılık da önemlidir. Ülkede balıkçılık ve turizm gelişmiştir. Karadeniz kıyılarında deniz turizmi, Kafkas dağlarında ise dağ turizmi tesisleri vardır.

Yer Altı Kaynakları: Ülke,  yer altı kaynakları bakımından zengindir.  Kömür, bakır, petrol ve manganez  en çok çıkartılan madenlerdir.

Türkiye ile İlişkiler: Gürcistan ve Türkiye arasındaki ilişkiler hızla gelişmektedir. Siyasi ve ticari ilişkiler, iyi komşuluk çerçevesinde yürütülmektedir. Sarp gümrük kapısı, Gürcistan’la aramızdaki ticari ilişkilerin gelişmesine katkı sağlamaktadır.

  1. KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Yönetim Şekli Cumhuriyet
Yüzölçümü 3242 km2
Nüfus 175,000
Başkenti Lefkoşe
Başlıca Kentler Girne                                                                                   Güzelyurt                                                                                  Gazi Mogasa
Resmi Dil-Din Türkçe, İslamiyet
Para Birimi Lira

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türkiye’nin güneyinde  yer alan Kıbrıs Adası’nın kuzey kesimindedir.

 

Harita 7: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin fiziki haritası

Yeryüzü Şekilleri: Ülkenin kuzeyinde , doğu-batı yönünde  Beşparmak dağları uzanır. Ülkedeki  başlıca  düzlükler ise ; İç  Ova,  Güzelyurt   Ovası  ve kıyı düzlükleridir. (Harita 7)

İklim ve Bitki Örtüsü: KKTC’de Akdeniz iklimi etkilidir. Bitki örtüsü de buna bağlı olarak makidir. Beşparmak dağlarında  ise seyrek ormanlara rastlanır. (Fotoğraf 4)

 

Fotoğraf 4: KKTC’de Beşparmak dağlarından bir görünüş

Ekonomik Özellikler: Ülkenin ekonomisi tarıma ve turizme dayalıdır. Verimli topraklarda en çok turunçgil bahçeleri, zeytinlikler  ve üzüm bağları yaygındır. Pamuk, tahıl ve patates de çok ekilir.

KKTC’de deniz turizmi,  önemli gelir kaynağıdır. Kıyılardaki bol güneşli  plajlarda uzun bir  turizm sezonu yaşanır. Bu özellikleriyle ülke, ideâl bir  yaz turizmi yeridir. KKTC’ye  her yıl çok sayıda turist gelir. Bunarlın önemli bir kısmı da Türkiye’den gider. Yunanistan ve Kıbrıs Rum Yönetimi’nin  her türlü engellemelerine rağmen ülkenin turizmi ve ekonomisi  giderek gelişmektedir.

Kıbrıs’ın Tarihçesi: Kıbrıs adası 1571 yılında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Ada, 300 yıldan fazla Türk egemenliğinde kalmıştır, 20 yüzyılın başlarında adadaki Rumlar, Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamak amacıyla EOKA adlı silahlı örgütü kurmuş ve Türklere karşı katliamlara başlamışlardır. Adadaki Türklerin  güvenliğini sağlamak için 1960 yılında Türkiye , İngiltere ve Yunanistan arasında bir anlaşma yapılmıştır. Böylece, 3 devletin garantisi altında Türklerin ve Rumların eşit haklara sahip oldukları Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur.

Ancak Rumların , Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlama çabaları durmamıştır. Rumlar, adadaki Türklere verilen hakları tanımamışlar ve saldırılar düzenleyerek Türkleri öldürmeye başlamışlardır. Türkiye bu  gelişmeleri önce barışçı yollardan önlemeye çalışmış,  ancak bir sonuç alamamıştır. Sonunda 1960 anlaşmasındaki  garantörlük hakkını kullanarak 1974 yılında adaya asker çıkarmıştır. Bu sayede adada yaşayan Türkler can güvenliğine kavuşmuştur. Böylece Kıbrıs Adası 2 yönetime bölünmüştür. Kuzeydeki Türk yönetimi, 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) olarak bağımsızlığını ilan etmiştir.

Birleşmiş milletler denetimindeki Yeşil hat, adanın güneyinde bulunan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile  sınır oluşturmaktadır. Bu sınır, Lefkoşa kentinin ortasından geçmektedir. KKTC’nin başkenti,  Lefkoşa’nın  kuzeyde kalan kısmıdır.

DEĞERLENDİRME  SORULARI

1) Türkiye’ye komşu olan ülkeleri,  bulundukları kıtalara göre  gruplandırınız.

2) Bulgaristan’da Türklerin yoğun olarak bulunduğu yerler nerelerdir? Belirtiniz.

3) Türkiye ile Yunanistan arasındaki ekonomik ilişkiler hakkında  bilgi veriniz.

4) Türkiye’nin Yunanistan’la olan siyasi ilişkilerini açıklayınız.

5) Güneydoğu Anadolu projesi , Türkiye-Suriye ilişkilerini nasıl etkilemiştir? Açıklayınız.

6) Irak’taki Türk varlığı hakkında bilgi veriniz.

7) Azerbaycan ve Nahcivan ile Türkiye arasında ilişkiler nasıl bir gelişme içindedir.

8) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Türkiye açısından önemini belirtiniz.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÜNİTE TESTİ

1) Suriye bir tarım ülkesi olmasına rağmen,  ülke topraklarının çok az bir kısmı  tarım faaliyetinde kullanılır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

a) Hayvancılığın gelişmiş olması

b) Yer altı kaynakları bakımından zengin olması

c) Yer şekillerinin engebeli olması

d) İklimin elverişsiz olması

2) Aşağıdaki ülkelerden hangisinde Karadeniz iklimi görülmez?

a) Bulgaristan

b) Irak

c) Türkiye

d) Gürcistan

3) Aşağıdaki ülke-başkent eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

a) İran-Tahran

b) Suriye-Şam

c) Yunanistan-Sofya

d) Irak-Bağdat

4) Ülkemize komşu olan aşağıdaki  hangisiyle kara sınırımız en fazladır?

a) Bulgaristan

b) Suriye

c) Irak

d) Nahcivan

5) Türkiye Cumhuriyeti’nin toprak parçası ve bayrağımızın dalgalandığı Caber Kalesi aşağıdaki ülkelerden hangisinde bulunmaktadır?

a) İran

b) Suriye

c) Irak

d) Azerbaycan

6) Aşağıdakilerden hangisi Azerbaycan’a bağlı özerk bir bölgedir?

a) Çuvaşistan

b) Nahcivan

c) Dağıstan

d) Başkırdistan

7) Irak hangi ürünün üretiminde dünyada ilk sırada gelir?

a) Üzüm

b) Karpuz

c) Hurma

d) Buğday

8) Beşparmak Dağları aşağıdaki ülkelerden hangisinde yer alır?

a) Bulgaristan

b) Suriye

c) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

d) Irak

9)  Aşağıdaki ülkelerden hangisinin ekonomisi petrole dayalıdır?

a) İran

b) Türkiye

c) Suriye

d) Yunanistan

10) Aşağıdaki ülkelerden hangisi turunçgil ve zeytin ihracatında Türkiye ile rekabet halindedir?

a) Bulgaristan

b) Yunanistan

c) Irak

d) Suriye

11) Aşağıdaki ülkelerden hangisinin Karadeniz’e sınırı vardır?

a) İran

b) Yunanistan

c) Gürcistan

d) Ermenistan

12) Aşağıdaki ülke-nehir eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

a) Suriye-Aras

b) Irak-Kura

c) Bulgaristan-Asi

d) Yunanistan-Meriç

 

 

 

SÖZLÜK

A

Antlaşma: İki veya daha çok devletin saldırmazlık, savaşta ittifak gibi konularda üstlenmelerini belirttikleri belge ve belgede belirtilen durum, muahede, pakt.

Azınlık: Bir ülkede egemen millete göre ayrı soydan gelen ve sayıca az olan topluluk.

B

Baraj: Suyu toplamak, gücünden yararlanmak amacıyla akarsu üzerinde yapılan bent.

F

Ferrokrom: Paslanmaz veya özel çeliklerin yapımında kullanılan demir ve krom alaşımı.

G

Garantör: Güvence veren ve bunun gerçekleşmesini gözeten, denetleyen kuruluş veya devlet. Garanti altına alan, garanti eden.

Gümrük: 1. Bir ülkeye giren veya çıkan mal ve eşya üzerinden alınan vergi

H

Hammadde: Henüz işlenmemiş, kullanıma hazır olmayan madde.

Hidroelektrik: Akarsuların ve çağlayanların hidrolik enerjisinden elde edilen elektrik enerjisi.

J

Jeopolitik: Bir yerin coğrafi konumunun, dış politika üzerine olan etkisi.

K

Kara suları: Bir devletin, deniz kıyıları boyunca kendi egemenliği altında tuttuğu, belli genişlikteki su şeridi.

Kıt’a sahanlığı: Karanın devamı olarak kabul edilen ve 200 m. derinliğe kadar olan sığ deniz gibi.

M

Maki: Akdeniz ikliminde yetişen, yılın her zamanda yeşil kalan, ağaçlardan ve bazı otlardan oluşan bitki örtüsü.

Manganez: Çelik yapımında, çeliği sertleştirmek için kullanılan bir maden.

P

Plato: Akarsular tarafından derince yarılmış, genellikle yüksek düzlük.

S

Sanayi bitkileri: Genellikle doğrudan tüketilmeyip, sanayide hammadde olarak kullanılan ürünleri veren bitkiler.                                                  

KRONOLOJİ

1571 Kıbrıs’ın Osmanlılar tarafından fethedilmesi.

1877-78 Osmanlı-Rus savaşında Kıbrıs’ın İngilizler’e üs olarak verilmesi.

1913 Bükreş Antlaşması.

1914 İngiltere’nin Kıbrıs adasını resmen egemenliği altına alması.

1921 Ankara Antlaşması.

1939 Hatay’ın Anavatana katılması.

1950 EOKA adlı silahlı örgüt kuruldu.

1960 Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu.

1960 Zürih Antlaşması.

1974 Türkiye’nin Kıbrıs’a askeri müdahalede bulunması.

1975 Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu.

1980 İran-Irak savaşı.

1983 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu.

1990 Irak’ın Kuveyt’i işgali

1990 Bulgaristan’da demokratikleşme hareketlerinin başlaması.

1991 Ermenistan’ın bağımsızlığını kazanması.

1991 Gürcistan’ın bağımsızlığını kazanması.

1991 Azerbaycan’ın bağımsızlığını kazanması.

1992 Nahcivan gümrük kapısı Dilucu’nun açılması.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

AYDIN, Celal ;ÜŞÜR, Serpil Sancar; İlköğretim Sosyal Bilgiler 7,

ŞAKİROĞLU, Mahmut; AYDIN, Doğan Doğan Yayıncılık ,Ankara  2001.

 

ŞAHİN, Cemalettin; GÖZE, Hamdi İlköğretim Sosyal Bilgiler 7,

Ders Kitapları A.Ş. İstanbul 2000.

 

KARA, Kemal; KAMAN , Nurten İlköğretim Sosyal Bilgiler 7,

Serhat Yayınları, İstanbul 2001.

 

ERCAN, Nesime; USLU, Hasan İlköğretim Sosyal Bilgiler 7,

Milli  Eğitim Basımevi, İstanbul 1999.

www.sosyalcinin.arsivi.com

www.turkleronline.com/bayrak/bayraklar.htm – 20k

 

TEST CEVAP ANAHTARI

1) d

2) b

3) c

4) b

5) b

6) b

7) c

8) c

9) a

10) b

11) c

12) b