SELLER NE TÜR SAĞLIK SORUNLARINA YOL AÇABİLİR?

   
 
 
 

         SELLER NE TÜR SAĞLIK SORUNLARINA YOL AÇABİLİR?

Dünyada en sık görülen doğal afet seldir. Tüm “doğal nedenli olağandışı durumlar” a bağlı mal kayıplarının % 40’ı sel nedeniyledir. Sellerin sayısı ve olumsuz etkisi artsa da, ölüm sayısı yıldan yıla azalmaktadır. Ancak yine de tüm dünyada “doğal nedenli olağandışı durumlara” bağlı ölümlerin yarısından fazlası sellere bağlıdır.

Ülkemizde ölüme yol açan doğal nedenli olağandışı durumlar arasında seller 2. sırada yer almaktadır. 1903-2004 yılları arasında ülkemizde 100 ve üstü insanın etkilendiği veya 10 ve üstü ölüme yol açmış 27 sel incelendiğinde, meydana gelen sellerden 94.657 kişinin etkilendiği, 1252 kişinin yaşamını yitirdiği görülmektedir.

Bu 27 selin yol açtığı  toplam zarar 1.971.291.860.000 TL. olarak bildirilmektedir. Sellerin yol açtığı toplam maddi zarar açısından doğal nedenli olağandışı durumlar arasında 2. sırada olduğu görülmektedir. Ülkemizde seller etkilediği toplam kişi sayısında ise 3. sıradadır.

hastalıklar daha çok ortaya çıkar.

1. dönem : İlk üç gün, bulaşıcı/salgın hastalık pek görülmez.

2. dönem :Dördüncü günden dördüncü haftaya kadar olan bölümdür.Bulaşıcı hastalıkların görülmesi, sık karşılaşılan bir durumdur. Genellikle sel bölgesinde, selden önce tek tek bulunan hastalıkların salgın yaptığı görülmektedir.

3. dönem : Dördüncü haftadan sonrasıdır. Kuluçka süresi uzun olan hastalıklar, bu dönemde görülür.

Hangi hastalıklar görülür?

Suyla bulaşan enterotoksijenik E-Coli enfeksiyonları, Şigellozis, Hepatit-A, Leptospirozis hatta Giardiazis salgınları görülme riski artar. Genellikle sel bölgesinde, sel öncesinde görülen hastalıkların salgın yaptığı görülmektedir.

Öncelikle su ve besin kaynaklı ishalli hastalıkların ortaya çıkmasını beklenir. Burada temel etken, su, kanalizasyon altyapılarının zarar görmesi, özellikle de sağlıklı içme ve kullanma suyu sağlanmasında görülen aksaklıklardır.

Bir başka temel etmen, vektör üreme alanlarının artmasıdır.Vektör ve kemiricilerin kontrolü önemlidir.Olağan koşullarda vektörle bulaşan hastalıkların sağlık riskleri oluşturduğu bölgelerde olağandışı durumlar sonrasında vektör üreme alanlarında genişleme ve insan vektör ilişkisinde artış  görülmesi, buna bağlı olarak vektörlerle bulaşan hastalıkların çoğalması beklenir.

Sellerden sonra yuvaları bozulan fare gibi kemiricilerin ve yılan, akrep gibi canlıların oluşturduğu sağlık risklerinde artış görülebilir.Fare gibi kemiriciler sel ortamında artar ve enfekte fare idrarı ile kontamine olan sel suları ile bütünlüğü bozulmuş ciltlere temas sonrası “leptospirozis” olguları görülebilir.İzmir’de 1995 yılı kasım ayında yaşanan ve 62 kişinin öldüğü selden sonra toplam yedi kişide leptospirozis saptanmış ve bu hastalardan  bir kişi ölmüştür.

Sivrisinek üreme alanlarında bir artış olması, sıtma olgularını artırır.

Suların içindeki sıvı ve katı atıkların cilde temas etmesi sonucu deri enfeksiyonlarının da artmasını beklenir.

Selin ev ve ev eşyalarını etkilemesi, sel geçtikten sonra da etkili olur. Bu etkileme, sağlık sorunlarını uzun döneme yayar. Bu arada, sel sırasında yaşanan sağlık sorunlarının zamanında tedavi edilmemesi, sağlık sorunlarını ağırlaştırır, komplikasyonlara yol açar, tedaviyi zorlaştırır.

Peki, neler yapılabilir?

1- Sel riski olan bölgede, hangi sağlık sorunlarının yaşanabileceği önceden değerlendirilmelidir.

2- Düzenli bir bilgi toplama sistemine sahip olmak, kritiktir. Yoksa, oluşturulmalıdır.  Bu salt bürokratik bir işlem olarak kabul edilmemelidir; bununla, olası hastalıkların/sağlık sorunlarının erken belirlenmesi ve zamanında müdahalesi mümkün hale gelir.

3- Selden etkilenen evlerde yaşayanlar hergün ziyaret edilerek, sağlık sorunları izlenmelidir.

4- En önemli ihtiyaç, sudur. Sel bölgesindekilere, günlük ihtiyacı kadar temiz su sağlanmalıdır. Su dezenfeksiyonu için en kolay ve en hızlı etki gösteren yöntem klor uygulamasıdır. Suların sürekli dezenfeksiyonu sağlanmalı, sağlıklı olmayan sular için, evlere klor tabletleri dağıtılmalıdır.

5- Halk, kaynağını bilmediği suları kullanmamaları uyarılmalıdır. Sel sularıyla temasın önlenmesiyle ilgili eğitim yapılmalı, bu durumla karşılaşanların ciltlerini sabunlu suyla yıkaması önerilmelidir.

6- Kısa sürede, vektör kontrol önlemleri alınmalıdır. Sıtma için, bu çok önemlidir. Fare ve benzeri kemiricilerin risk durumu da değerlendirilmelidir.

7- Aşılama hizmetleri aksatılmadan sürdürülmelidir. Özellikle gebe ve çocukların rutin aşıları aksatılmamalıdır. Sel sırasında toprak, çamur, vb. ile kirlenmiş, derin yarası olanların tetanos bağışıklaması yapılmalıdır.

Selin yol açabileceği sorunlar açısından, halkımıza  bazı hatırlatmalar yapmak istiyoruz.

Yüksek yerlerde bulunmaya dikkat edin ve sel basmış yolda araç kullanmayın.

  •         Aracınızdayken sel içinde kalırsanız, hemen aracı kapatın ve yüksek bir yere çıkın. Suyun 30 cm. yükselmesi araç üzerinde 700 kiloluk itmeye neden olur. 60 cm.lik yükselme bir aracı sürüklemeye yeter.
  •         Dizinizi geçen suya girmeyin. Kopmuş elektrik tellerinden uzak durun ve ilgili yerlere bildirin. Sele bağlı ölümlerin önemli bir kısmı elektrik çarpması sonucu görülür.
  •         Çocukların su birikintilerinde oynamasına izin vermeyin, kimyasal madde ya da kanalizasyon karışmış olabilir.

Sel sonrasında yapılması gerekenler

  •         Sel suyu ile bulaşmış olması olası taze sebze ve meyve yemeyin.
  •         Kaynağını bilmediğiniz suyu kullanmayın.Gerektiğinde su temizliği için  klor tableti kullanın. Sadece şişe suyu ya da önceden depoladığınız hazır gıdaları ve temiz suyu tüketin.
  •         Felaket alanından uzak durun, özel bir beceriniz yoksa kurtarma ve temizleme çalışmalarını engellemekten başka bir işe yaramazsınız.

Elektrikli aletlere dokunmayın.

 
 

Pek çok  olağandışı durumda olduğu gibi sellerde de  çevre sağlığı hizmetleri, sağlık hizmetleri yönetiminde önceliğe sahiptir. Her zaman özenle yürütülmesi gereken koruyucu sağlık hizmetleri, sel sonrasında da  aksatılmadan sürdürülmelidir.

Sellerden sonra :

  • Yeterli miktarda sağlıklı su sağlanması ve “atık su zararsız hale getirme” önem kazanmaktadır.Seller, su ve kanalizasyon sistemlerini bozabilmekte ve biyolojik ve kimyasal kontaminasyon oluşturabilmektedir.
  • Katı atıkların toplanması önemlidir.Sel suları ile dağılan atıklar kirliliğe sebep olmakta, enfeksiyon riskini artırmaktadır.
  • Vektör ve kemirici kontrolü önemlidir.Sellerden sonra vektör üreme alanları genişlemektedir.

Seller ne tür sağlık sorunlarına yol açabilir?

Sele bağlı ölümlerin çoğu (% 93’e varan oranda) boğulma nedeniyle olmaktadır.Seller, trafik kazası dahil temizleme çalışmaları sırasında yaşanan çeşitli travmalar, emosyonel ve fiziksel stres sonucu miyokard enfarktüsü, elektrik çarpmalarına bağlı ölüm ve bulaşıcı hastalıklara yol açar. Bunun yanı sıra doğal gaz hattı ve yer altı ya da üstü benzin ve toksik madde depolarının hasarı sonucu önemli sağlık sorunları yaşanabilir.

1997 yılı Ocak ayında İzmir’de yaşanan sel sonrası bir Sodyum Hiposülfit deposuna su girmesi sonucu yangın ve gaz sızıntısı olmuş ve bölgede görev alan 17 itfaiyeci, ambülans personeli ve güvenlik görevlisi solunum yolu maruziyeti nedeniyle tedavi görmüştür.

Selin ardından etkilenen insanların sağlıklı suya ulaşamaması, en temel problemdirve suyla ve gıdayla bulaşan hastalıkların  artması beklenir. Ayrıca geçici yerleşim yerlerinde ve benzer kalabalık ortamlarda, hava yoluyla bulaşan hastalıkların hızla yayıldığını anımsatmak gerekir. Bu koşullarda yaşayan çocuklarda kızamık ve akut solunum yolu enfeksiyonları beklenir. Hava yolu ile bulaşan hastalıklar, kendi evlerinde yaşayan insanlar için de sorun oluşturur.

Sel ile bulaşıcı/salgın hastalık ilişkisi, şöyle seyretmektedir;

“Doğal nedenli olağandışı durumlar” arasında en çok bulaşıcı hastalık görüleni sellerdir.Çünkü su şebekeleri ve arıtma sistemleri hasar görür,kanalizasyon taşmaları oluşur ve kontamine gıda, su ve eşyalarla bulaşan enfeksiyöz hastalıklar daha çok ortaya çıkar.

1. dönem : İlk üç gün, bulaşıcı/salgın hastalık pek görülmez.

2. dönem :Dördüncü günden dördüncü haftaya kadar olan bölümdür.Bulaşıcı hastalıkların görülmesi, sık karşılaşılan bir durumdur. Genellikle sel bölgesinde, selden önce tek tek bulunan hastalıkların salgın yaptığı görülmektedir.

3. dönem : Dördüncü haftadan sonrasıdır. Kuluçka süresi uzun olan hastalıklar, bu dönemde görülür.

Hangi hastalıklar görülür?

Suyla bulaşan enterotoksijenik E-Coli enfeksiyonları, Şigellozis, Hepatit-A, Leptospirozis hatta Giardiazis salgınları görülme riski artar. Genellikle sel bölgesinde, sel öncesinde görülen hastalıkların salgın yaptığı görülmektedir.

Öncelikle su ve besin kaynaklı ishalli hastalıkların ortaya çıkmasını beklenir. Burada temel etken, su, kanalizasyon altyapılarının zarar görmesi, özellikle de sağlıklı içme ve kullanma suyu sağlanmasında görülen aksaklıklardır.

Bir başka temel etmen, vektör üreme alanlarının artmasıdır.Vektör ve kemiricilerin kontrolü önemlidir.Olağan koşullarda vektörle bulaşan hastalıkların sağlık riskleri oluşturduğu bölgelerde olağandışı durumlar sonrasında vektör üreme alanlarında genişleme ve insan vektör ilişkisinde artış  görülmesi, buna bağlı olarak vektörlerle bulaşan hastalıkların çoğalması beklenir.

Sellerden sonra yuvaları bozulan fare gibi kemiricilerin ve yılan, akrep gibi canlıların oluşturduğu sağlık risklerinde artış görülebilir.Fare gibi kemiriciler sel ortamında artar ve enfekte fare idrarı ile kontamine olan sel suları ile bütünlüğü bozulmuş ciltlere temas sonrası “leptospirozis” olguları görülebilir.İzmir’de 1995 yılı kasım ayında yaşanan ve 62 kişinin öldüğü selden sonra toplam yedi kişide leptospirozis saptanmış ve bu hastalardan  bir kişi ölmüştür.

Sivrisinek üreme alanlarında bir artış olması, sıtma olgularını artırır.

Suların içindeki sıvı ve katı atıkların cilde temas etmesi sonucu deri enfeksiyonlarının da artmasını beklenir.

Selin ev ve ev eşyalarını etkilemesi, sel geçtikten sonra da etkili olur. Bu etkileme, sağlık sorunlarını uzun döneme yayar. Bu arada, sel sırasında yaşanan sağlık sorunlarının zamanında tedavi edilmemesi, sağlık sorunlarını ağırlaştırır, komplikasyonlara yol açar, tedaviyi zorlaştırır.

Peki, neler yapılabilir?

1- Sel riski olan bölgede, hangi sağlık sorunlarının yaşanabileceği önceden değerlendirilmelidir.

2- Düzenli bir bilgi toplama sistemine sahip olmak, kritiktir. Yoksa, oluşturulmalıdır.  Bu salt bürokratik bir işlem olarak kabul edilmemelidir; bununla, olası hastalıkların/sağlık sorunlarının erken belirlenmesi ve zamanında müdahalesi mümkün hale gelir.

3- Selden etkilenen evlerde yaşayanlar hergün ziyaret edilerek, sağlık sorunları izlenmelidir.

4- En önemli ihtiyaç, sudur. Sel bölgesindekilere, günlük ihtiyacı kadar temiz su sağlanmalıdır. Su dezenfeksiyonu için en kolay ve en hızlı etki gösteren yöntem klor uygulamasıdır. Suların sürekli dezenfeksiyonu sağlanmalı, sağlıklı olmayan sular için, evlere klor tabletleri dağıtılmalıdır.

5- Halk, kaynağını bilmediği suları kullanmamaları uyarılmalıdır. Sel sularıyla temasın önlenmesiyle ilgili eğitim yapılmalı, bu durumla karşılaşanların ciltlerini sabunlu suyla yıkaması önerilmelidir.

6- Kısa sürede, vektör kontrol önlemleri alınmalıdır. Sıtma için, bu çok önemlidir. Fare ve benzeri kemiricilerin risk durumu da değerlendirilmelidir.

7- Aşılama hizmetleri aksatılmadan sürdürülmelidir. Özellikle gebe ve çocukların rutin aşıları aksatılmamalıdır. Sel sırasında toprak, çamur, vb. ile kirlenmiş, derin yarası olanların tetanos bağışıklaması yapılmalıdır.

Selin yol açabileceği sorunlar açısından, halkımıza  bazı hatırlatmalar yapmak istiyoruz.

Yüksek yerlerde bulunmaya dikkat edin ve sel basmış yolda araç kullanmayın.

  •         Aracınızdayken sel içinde kalırsanız, hemen aracı kapatın ve yüksek bir yere çıkın. Suyun 30 cm. yükselmesi araç üzerinde 700 kiloluk itmeye neden olur. 60 cm.lik yükselme bir aracı sürüklemeye yeter.
  •         Dizinizi geçen suya girmeyin. Kopmuş elektrik tellerinden uzak durun ve ilgili yerlere bildirin. Sele bağlı ölümlerin önemli bir kısmı elektrik çarpması sonucu görülür.
  •         Çocukların su birikintilerinde oynamasına izin vermeyin, kimyasal madde ya da kanalizasyon karışmış olabilir.

Sel sonrasında yapılması gerekenler

  •         Sel suyu ile bulaşmış olması olası taze sebze ve meyve yemeyin.
  •         Kaynağını bilmediğiniz suyu kullanmayın.Gerektiğinde su temizliği için  klor tableti kullanın. Sadece şişe suyu ya da önceden depoladığınız hazır gıdaları ve temiz suyu tüketin.
  •         Felaket alanından uzak durun, özel bir beceriniz yoksa kurtarma ve temizleme çalışmalarını engellemekten başka bir işe yaramazsınız.

Elektrikli aletlere dokunmayın.

 

 

 

 

 

SEL VE SU BASKINI : YAĞIŞLARIN ASŞIRI OLMASI,KARLARIN ERİMESİ,NEHİR,IRMAK,ÇAY VE DERELERİN TAŞMASI SONUCUNDA SEL VE SU BASKINLARI MEYDANA GELİR.ARAZİ VE YERLEŞİM YERLERİ SULAR ALTINDAKALIR.SEL SULARINA KAPILARAK SÜRÜKLENME SONUCU CAN VE MAL KAYBI OLABİLİR.İNSALNLAR EVLERİNDE MAHSUR KALABİLİR.ELEKTRİK, SU VE HABERLEŞME KESİLEBİLİR.

 

İskan Bölgelerinde Seller ve Sellerden Korunma

 

Kurban Olma, Bilgili ve Sakin Ol!

Sel anında, paniğe kapılmak kolaydır. Hızla akan sel suları ve çamur, korkunç gürültüler, yıldırım ve şimşek çakması, kuvvetli rüzgar sizi tehdit eder ve korkutabilir. Fakat unutmayın, gerçek tehlikeyi sular, devrilen ağaçlar, duvar ve elektrik direkleri, kopan elektrik kabloları, gaz ve elektrik kaçakları oluşturur.

 

Sel bölgelerinde, selden önce yapılması gerekenler;

  • Sel yataklarına yerleşmeyin, kamp kurmayın, otomobil park etmeyin.
  • Bulunduğunuz noktanın sele maruz kalma riskini öğrenin ve sel sigortası yaptırın.
  • Bölgedeki sel uyarı işaretlerinin ve yerel erken uyarı sistemlerini öğrenin.
  • Bina içinde ve dışında yüksek ve sel basma tehlikesinin az olduğu güvenli yerleri belirleyin.
  • Gerektiğinde kullanmak üzere kum, kum torbaları, kürek, naylon, çivi, kontraplak, tahta vb. inşaat malzemelerini depo edin ve bir alet sandığı hazır bulundurun.
  • Binanızın kanalizasyon bağlantısına, kanalizasyondan sel sularının gelmemesi ve lağım geri basmaması için, bir çekvalf (geri tepme) vanası yerleştirin. Gerektiğinde duş, küvet ve ıslak zeminlerdeki su deliklerini tıkamak için büyük mantar tıkaçları hazır bulundurun.
  • Zemin katındaki elektrik tesisatını, makine vb. mekanik teçhizatı 100 yıllık sel su seviyesinin üstündeki bir yüksekliğe yerleştirin.

 

Sel uyarısı verildiğinde yapması gerekenler:


Bina içinde:

 

  • Pilli radyodan hava durumu raporlarını ve haberleri takip etmeye devam edin.
  • Acil durumda kullanmak için hazırlandığınız malzemeleri yanınıza alın.
  • Size bağımlı kişileri, engellileri, yaşlıları, hastaları ve ev hayvanlarını da unutmayın.
  • Tüm elektrikli ev aletlerini fişten çekin, şalterleri ve vanaları kapatın.
  • Binayı hemen terk edin.

 

 

 

 

Otomobilde:

  • Yalnız seyahat etmeyin.
  • Otomobilin radyosundan hava durumu raporlarını ve haberleri takip edin.
  • Tahliye anında kestirme yolları değil, önceden belirlenmiş tahliye yollarını kullanın.
  • Sel suları ile karşılaşınca durun ve başka bir yöne gidin. Görünüşe aldanmayarak dibi görülmeyen hiçbir sel suyuna otomobil ile girmeyin.
  • Stop eden otomobili hemen terk edip yüksek yerlere kaçın. Otomobili itmeye kalkışmayın. Hızla yükselebilen sel suları otomobil ile birlikte sizi de sürükleyip götürebilir. Unutmayın, ıslanmak boğulmaktan daha iyidir.
  • Eğer otomobilinizin üzerine bir elektrik teli düşerse, elektrik kesilene kadar otomobilin içinde kalın. Herhangi bir nedenle otomobili terk etmek zorundaysanız, ayaklarınız yer ile temas ettiğinde vücudunuzun hiçbir noktası otomobile dokunmayacak şekilde, araçtan atlayın.

 

Dışarıda:

  • Yüksek bir yere çıkıp bekleyin.
  • Unutmayın, elektriği sadece metal cisimler iletmez. Kopmuş elektrik telleri ile temas halinde olabilecek su birikintilerinden, bahçe çitlerinden, ağaçlardan ve diğer ıslak cisimlerden uzak durun.
  • Dibi görülmeyen veya ayak bileğinize kadar yükselmiş olan sel sularında yürümeyin.
  • Çocuklarınızın su birikintilerinin çevresinde, mazgalların etrafında, kuru vadi vb. yerlerde oynamasına asla müsaade etmeyin.