CONDİTİONAL SENTENCES- Şart Cümleleri

CONDİTİONAL SENTENCES (Part One)

Şart Cümleleri

 

Şart, birşeyin olabilmesi, yapılabilmesi için başka bir durumun yerine getirilmesi gereği, zorunluluğudur. Şartlı cümleler neden bildiren cümleciklerle ilgilidir. Gerçek olabilecek veya olmayacak bir olayın sonucunu anlatırlar.

 

Şart cümleleri bir yan cümlecik (clause) ve ana cümle (main clause) den oluşur.

 

If + yan cümle + ana cümle

If yo invite him,  he will come with us.

Clause                                  main clause

 

If kısmı genelikle gerçekleşen veya gerçekleşmesi olası bir olayı belirtmese de “ şart, olabilirlik ve olasılık “ belirtir.

 

–          If you see him please tell him that I will visit in the evening.

 

Şart cümleleri genelikle “ If” ile başlar fakat bir çok alternatif kelime kullanılması da olasıdır.

 

Şart cümleleri devrik yapıları, istisna durumları ve karışık yapılarıyla çok çeşitli ve zengin olmalarına karşılık konuyu basitten zora doğru anlatacağımızdan önce basit üç tip ile şart cümlelerini inceleyeceğiz. Bu üç tip şart cümlesi:

Type :1 If + simple present + simple future “ will”

 

ıf you study hard, you will be succesful.

 

Type :2 If + simple past + could +  would + should + fiil (V1)

 

ıf you had studied hard, you Would

could

have succeeded.

 

Type :3 If + past perfect + could +  would + should + fiil (V3)

 

ıf you studied hard, you Would

could

 

Örneğin soruda cümlenin bir kısmı veriler ve boş bırakılan diğer bölümü seçenekler arasından bulmanız istenir.

 

–          ıf I had known you were coming …

 

Boşluğa gelebilecek diğer bölümü bulmanız için cümlenin verilen kısmınınhangi tipte olduğunu bulmanız gerekir. Çümle üçüncü tip şart cümleciğidir ve seçeneklerde “would/could have3 “ yapısının aranması gerekir.

 

… I would have arranged to stay at home this evining (ÖYS 1995). Cümleciği hem yapı hem de anlam bakımından cümleyi tamamlayacaktır.

 

Eğer seçeneklerde şartlı cümle yapısı birden fazla ise anlam bakımından doğru olan seçilir.

 

İlk olarak bu üç basit ve temel şart cümlesini ayrı ayrı inceleyelim. Daha sonra bu üç şart cümlesinin de karışık tipleri ve devrik yapıları incelenecektir.

 

 

 

1.   Tip Şart Cümleleri

 

Type 1’de daha önce de belirtiğimiz gibi birinci kısımda (if) geniş zaman ve ikinci kısımda (main clause) gelecek zaman kullanılır. Bu şart cümlesi 1. tip için genel bir kalıptır.

–          If you are good to me, I will be good to you.

–          If there is a historical tour, I will be there.

–          If you read the newspapers, you will see his picture.

–          If you want tu put on weight, you will eat more.

 

Birinci tip şart cümlesinde her zaman bu kalıp geçerli olmayabilir. Burada bilinmesi gerekli olan şey olayın, eylemin veya durumun (present) günümüzde gerçekleşiyor olması veya gerçekleşme olasılığıdır; yani günümüzle ilgilidir. Basit yapısı bozan bir çok durum vardır. Örneğin “ genel geçer “ kuralı denilen kuralın bulunduğu cümlelerde 1. tip şart cümlesinin klasik yapısı bozulur.

 

–          If you boil water it evaporates.

–          If ice is heated it turns into water.

–          If water is frozen it turns into ice.

Yukarıdaki cümlelerde cümlenin iki bölümü de geniş zamanla oluşturulmuştur.

 

Daha şüpheli durumlar için “should” kullanılabilir.

 

If she should come, tell her to wait for me.

 

Buna benzer Type 1 yapısını bozan ve günümüzle ilgili olduğu için Type 1 bölümünde inceleyeceğimiz diğer örnekler tablo halindne aşağıda verilmiştir.

 

 

  “İf” kısmı

(present tenses)

Ana Cümle

(future tenses)

Simple Present If he reads the book,    
Present Contunuous If he standing outside,    
Present Perfect If he has arrived there.    
Present Perfect ont. If you have been working

during the night,

   
Modals If I can do it myself,    

 

Görüldüğü gibi bu tabloda birinci kısım (present tenses) günümüzle ilgili zamanların çeşitleri ve modal’lar kullanılarak, ikinci kısım basit gelecek zaman kullanılarak oluşturuldu. Aynı tablonun ikinci kısmına modal’ları yerleştirerek inceleyelim.

 

  “İf” kısmı

(present tenses)

Ana Cümle

(future tenses)

Simple Present If he reads it, he can bring you.
Present Contunuous If he standing outside,    
Present Perfect If he has arrived there. may be ill.
Present Perfect ont. If you have been working

during the night,

Should Phone us.
Modals If I can do it myself, Might/must/

ought

Need a rest

Not ask for help

 

Görüldüğü gibi bu tabloda ilk kısım (present tenses) günümüzle ilgili zamanlar ve ikinci kısım modal lar kullanılarak oluşturuldu.

 

Şart cümleleri (if clause) nin yerine yorum yapmak, istekte bulunmak, pazarlık yapmak, öğüt ve tavsiye vermek, korkutmak ve tehdit etmek için imperative kullanılır. İmperative, İf clause’dan daha fazla aciliyet ifade eder.

 

 

 

Comment (yorum) :

–          Fail to pay the bill and elektricity will be cut off.

–          If you fail to pay, they’ll cut off the electricity.

 

Request (rica) :

–          Tell me what to hand and I  will bring it to you

–          If you tell me what to hand I will bring it to you.

 

advice (tavsiye) :

–          Take your umbrella with you otherwise  you’ll get wet.

–          If you don’t take your umbrella with you you will get wet.

 

Şart kısmı (İmperative) Bağlaçlar Ana cümle (shallh / will)
Be quiet or you will have to leave the classroom.
Close the subject Otherwise Everybody will learn your linen.
Provide the food And We will arrange the rest.
Lend me your money Or else I’ll kill you.

 

2.   Tip Şart Cümleleri

 

Type 2’de daha önce de belirtiğimiz gibi birinci kısımda da (if) geçmiş zaman ve ikinci kısımda da (main clause) would + fiil (V1) kullanılır.

–          If you studied hard,you would be successful

–          If you were good to me, I would be good to you.

–          If there was a match, I would play.

–          If you read the newspapers, you could the result

–          If I wanted to come with you, I should phone you.

 

Yukarıda verdiğimiz örneklerin tamamı 2. Tipşart cümlelerine örnek cümlelerdir ve kalıp olarak past tense ve would kullanılmasına karşılık anlam ve durum olarak şimdiki zaman anlatılmaktadır. Bu yüzden 2. tip şart cümlelerine “ unreal present” da denir. Yani şu anda var olan bir durum, olmaması veya farklı olması gereken; gerçek olmayan durumdur.

 

–          If I had a car now, we could drive there.

 

Cümlesindeki “ If I had a car now” şu anda arabam olsaydı anlamıyla şimdiki zamanda şu ana ait bir durumdan bahsedilmektedir. Devamında ise “ oraya gidebilirdik” yani şimdi şu anda gerçek arabanın olmaması, oraya gidemememiz. (real present) Arabam yok, gidemiyoruz = Arabam olsaydı gidebilirdik (Unreal present).

 

Bunlardan çıkan sonuç 2. Tip şart cümlelerinin, şimdiki zamanı anlattığıdır.

If Clause

(was / were)

Ana Cümle

(would / should)

 
If I

he

she

it

were

(was)

rich I

We

He

She

İt

You

They

would

(should)

Buy it.
would

 

We

You

They

 

 

If were / If I was

 

Yukarıda tabloda da görüldüğü gibi tekil şahıslar (I, he/she/it) den sonra  “was” ve “were” kullanılabilir. Fakat genellikle ve özellikle ÖYS de kullanılması gereken daha düzenli kullanım “were” dir.

–          If I were a rich man now I could afford it.

–          If I were you, I wouldn’t buy that shirt

–          If I were in your position I’d accept the job.

–          If I were John/in John’s position I’d marry her.

 

“ ıf it were not for * Were it not for”

Bu deyim bir şeyin neden olduğunu veya olmadığını açıklar.

–          If it weren’t for your help, we would die there.

Bu cümlenin düzenli söylenişi devriktir ve “ Were it not for “ diye başlar;

–          Were it not for your help, the child would be disabled now.

Bu devrik yapı genellikle “ the fact that” ile tamamlanarak kullanılır.

–          Were it not for the fact that you helped me, the child would die in the accident.

 

If Clause

( were to / was to )

Ana Cümle

(would / should)

 
If I

he

she

it

were

(was)

to tell, I

We

He

She

İt

You

They

would

should

Kept it.
We

You

They

 

 

–          If were to (was to) tell. Would you keep it as a secret ?

“ were to” “was to” ya göre daha yaygın şekilde kullanılır ve daha düzenli kabul edilir ve nezaket ifade eder.

–          If I were to play, I would be successful.

–          If he were to write it, he could succeed.

–          If they were toleave the town, we would be upset


3.   Tip Şart Cümleleri

 

Type 3’de daha önce de belirtiğimiz gibi birinci kısımda da (if) “ past perfect (-miş’li geçmiş zaman) had + fiil3” ve ikinci kısımda (main clause) “would +  have + fiil (V3) “ kullanılır.

–          If you had studied hard, you would have been successful

–          If you had been good to me, I would have been good to you.

–          If there had been a match, I could have played

–          If you had read the newspaper, you could have known about it

–          If you had wanted to put on weigth, you should have eaten more.

 

Yukarıda verdiğimiz örneklerin tamamı 3. Tip şart cümlelerine örnek cümlelerdir ve kalıp olarak past perfect tense ve would have verb3 kullanılmasına karşılık anlam ve durum olarak geçmiş zamana aittir. Bu nedenle 3. tip şart cümlelerine “ unreal past ” da denir. Yani geçmişte olmuş bir durumun olmaması veya farklı olması için söylenmiş olan, gerçek olmayan geçmiş zaman söz konusudur. Bu yapı bir anlamda Type 2’nin past’ıdır.

 

–          If I had a left early, you could have met me in the company

–          If I had had a car yesterday, we could have driven there easily.

 

Cümlesindeki “ If I had had a car yesterday ” dün arabam olmuş olsaydı, anlamıyla geçmiş zamandan, geçmişe ait bir durumdan (past situation) bahsedilmektedir. “ Oraya kolayca gidebilmiş olacaktık “ ile “ Geçmişte olmamış bir olay bazı şartlar müsait olsaydı olabilecekti.” Şeklinde söylenmesine “unreal past” diyoruz.

 

Bu açıklamalardan 3. tip şart cümlelerinin geçmişzamanı, geçmiş zamandaki bir olayı ve durumu anlattığını anlarız.

 

 

If Clause

(past perfect)

Ana Cümle

(Modals)

 
If I

he

she

it

You

We

They

Had known that You were will I

he

she

it

You

We

They

Could Have visited you
Might

 

Could have known that

 

Normalde ilk kısımda (ıf) “ could have known” kalıbı kullanılmaz. Bu istisnai durum yerine “ had known” kalıbı kullanılır ve ÖYS’de böyle istisnai durumlar sorulmaz, genel basit kalıplar istenir.

 

Üçüncü tip şartlı cümlelerin ikinci kısmındna (ana cümle) would yerine could ve might  kullanılabilir ve bazı durumlarda kullanılmalıdır da.

 

–          If there had been a match, I could have played.

–          If the weather had been sunny, we could have gone to picnic.

Bu cümlede “ could” (abality) yapabilirdik, edebilirdik (ability) yani muktedir olma durumunu gösteriyor.

–          If there had been a match. I might have played.

–          If you had been good to me. I might have taught you the tricks of the game

 

Bu cümlede “ might” olasılık (possibilty) belirtiyor. “ Eğer maç olsaydı, oynayabilirdim.” Olasılığı üzerine söylenmiş bir cümledir.

 

Aynı şekilde ikinci cümlede “ should” da kullanılabilir ve görev, sorumluluk (duty) veya mezaret kuralı olarak kullanılır.

– If she had done a favour, I should have thanked her.