ALMANYA’NIN  SİYASİ  BİRLİĞİNİ   TAMAMLAMASI  VE  ALMANYA’NIN SANAYİLEŞME   SÜRECİ

 

 

 

17.ve 18. Yüzyıllarda  Almanya’nın Ekonomik Durumu:

30 yıl savaşlarından sonra Almanya ekonomik hayatı, modern anlamda ,tek bir halk iktisadı

değildi. Parçalanma ve zayıflık, kolonilerin kazanılmasını imkansız kıldı.Deniz ticareti sınır-

alıydı.Hamburg Borsası 1568’de,Hamburg Bankası ise 1619’da kuruldu.Alman ihracatının

ağırlık noktasını,tarım ve maden ürünleri oluşturuyordu.İthalat fazlaydı ve bilhassa ülkede

çeşitli değerde paralar bulunduğu için para krizleri görüldü ve ekonomiyi sarstı.

Yeniçağda Almanya Hürriyet ve Birlik için çabalıyordu:

Almanya 1815’de iktisadi bakımdan diğer ülkelerden çok geride bulunuyordu ve uzun savaş-

lardan  çok zarar görmüştü.Hala ortaçağ şehir ekonomisi hakimdi.Nüfus 25 milyondu ve bü-

yük kısmı tarımla uğraşıyordu.(Yaklaşık %80) Almanya her şeyden evvel,bir tarım devletidir.

Köylülerin  mevkii  önemli  şekilde  iyileştirildi. Fakat  Doğu Almanya  da  oldukça

güçlüklerle  karşılaştı. Mülk sahipleri, ucuz  iş  gücünü  kaybetmek istemiyorlardı. Bizzat

mülk  sahibi  serbest  köylülerin  sayısı  sabit  kaldı

Tarımda  teknik  yenilikler  ve  ürün  artışı  yavaş  yavaş görüldü. Alman  Birliğinin  38

gümrük  sınırının varlığı, değişik  ölçü, ağırlık  ve  paraları  sebebiyle, ticaret  ve  ulaşım

durumu  elverişli  değildi.1816/17 de  meydana  gelen  açlık  nedeniyle, birçok  Alman, daha

iyi  yaşam  koşulları  elde  edebilmek  üzere  Amerika’ ya  göç  etti

Ekonomik  Birlikte  ilk  cesur  adımı, Tübingen’de  profesör  olan  Friedrich  List, 1819’ da

“Verein  Zur  Beförderung  Des  Deutschen  Handels  Und  Gewerbes”  adlı  eserini

yayımlayarak, attı. Eserinde, Almanya’da  dahili  gümrüklerin  kaldırılmasını  ve  tekbir

gümrük oluşturulması  gerektiğini  ileri  sürdü. Fakat  kendisi  demogog  olarak suçlandı,

ülkeyi  terkezorlandı ve Amerika’ya göç etti. Fakat fikirleri etkilioldu,1819’da Prusya Dahili

Gümrükleri  kaldırıldı  ve  tekbir iktisadi  saha oluşturuldu. Kanlı  savaşlardan  sonra  (1828

-1834) Alman Gümrük Birliği ortaya çıktı:1 Ocak 1934’de,ekseri Alman dahili gümrükleri

kalktı ve sadece sınırlarda,birleşik gümrük alanının gümrük resimleri geçerli oldu.

Fr. List,Almanya2da merkezi Leipzig olmak üzere tekbir demiryolu-ulaşım şebekesinin

gerçekleştirilmesinin lüzum ve önemine inanarak Almanya’ya bir plan yolluyor.Almanya’da

ilk demiryolu Nürnberg’den Fürth’e inşa olunuyor. Buharlı gemi nakliyatı ise,1825’te

Rhein’de faaliyete geçiyor ve gelişiyor.

Almanya’nın endüstri mallarından kurtulması için,endüstrileşmesi gerekiyordu.Yiyecek

maddeleri,tarımsal maddelerin ihtiyaca cevap vermesi ve iç pazarda  yer bulması

gerekiyordu.Fr. List’in,1841’de yazdığı “Das Nationale System Der Politischen Ökonomic

adlı kitabında endüstrinin gerçekleşmesi için çare olarak himayeli gümrük tavsiye ediyordu.

Fakat”Bir ulus için egemenlik,zenginlikten daha önemlidir.” Düşüncesi o zamanlar

anlaşılamamıştı.

Asrın 30.-40. yıllarından sonra Almanya’da teşebbüs fikri uyandı.Büyük bir endüstri oluştu ve

halkın hayat seviyesinin yükselmesinde yeni bir kaynak oldu.Dış ülkeye bağlılığı ortadan

kaldırdığı gibi,dünya pazarında söz sahibi oldular

Yeni keşifler ve zengin kömür yatakları Alman endüstri,ticaret ve ulaşımında çok yararlı

oldu.Böylece Almanya’da “Kömür ve Demir Asrı” başladı.

Almanya’da kimyager Justus Liebig tarafından önemi keşfedilen suni gübrenin tarımda

kullanılmasıyla ürürn miktarının arttırılmasına çalışılıyor.Almanya hala tahıl ihraç

edebiliyor ve köylünün durumu önemli bir kalkınma gösteriyor.Bilhassa Revolüsyondan

sonra küçük köylüler şahsi toprak sahibi oluyorlar. 1811’desan’at alanındaki hürriyetten

itibaren,san’at serbestçe gelişiyor.Bu alandaki en mühim düşmanı buhar makinaları

oluyor.Birçok sanatkar fabrikalarda iş bulmak zorunda kalıtor.Tekniğin ilerlemesi ile yeni

san‘at dalları ortaya çıkıyor.Makine yapımcıları,Mekanikler,Elektronikler…. gibi

Aynı zamanda Almanya’nın endüstri devleti olarak gelişmesi başlıyor. Büyük

teşebbüsler,büyük kapitale ihtiyaç gösteriyor ve artan kapital ihtiyaçları nedeniyle Bankacılık

gelişti ve Anonim Şirketler kuruldu. İlk defa Kartel’ler meydana getirildi.Modern büyük

bankaların esas faaliyetleri olarak değerli kağıt,yahut Effektenhaldel 8tahvil alım-satımı) ve

Kreditgeschaefte (kredi) ortaya çıktı.

Endüstriel gelişme ile birlikte ticaret ve ulaşımda kuvvetle kalkındı.Deniz aşırı faaliyetler

gelişti;yeni demiryolları dahili nakliyatı sağladı.Fransa ile 1862,Belçika ile 1863’de,İngiltere

ve İtalya ile de 1869’da ticaret anlişmaları  imzalandı.Werner von Siemens tarafından

1847’de telgraf kablosu ve 1857’de de dinamo makinası bulundu.Philip Reiss tarafından

1860’da telefon bulundu.Robert Mayer Helmholtz enerjjinin muhafazası kanunu

buldu.1848’de Siemens tarafından ilk defa Berlin’den Frankfurt’a telgraf hattı çekildi

1871’de Prusya Kralı 1.Wilhelm ,Versay’da Alman Kayzeri olarak imparatorluk tacını

giydikten sonra Almanya’nın siyasi birliği ile birlikte iktisadi birliğinin de tam manasıyla

oluşması için çalıştı.Ölçü,ağırlık,para birliğini sağladı,ve o zamana kadar gümüş esası

yürütülürken,imparatorlık altın esasını benimsedi.Prusya Bankasının yerini Reichs Bankası

aldı.1851’de Diskonto:Gesellischaft ,1854’de Darmstadtler,1870’de Deutschen ve 1872’de

Dresdner Bank kuruldu.

1890’da 50 milyon olan Almanya ,1914’de 68 milyonu buldu.Milli gelir tahminleri 1895’te

25 milyardan1913’de 40 milyar marka yükseldi.Milli servet ise aynı zaman içinde 200’den

300 milyara yükseldi.

Artan ihtiyaçlar,ham maddeler,yiyecek ve keyif maddeleri ithalat ile karşılanabildi.Alman

üretiminde artan ihracatı ve halkekonomisini büyük ölçüde etkiledi.Böylece Almanya

içinde,devlet iktisadiyatından dünya iktisadiyatına geçiş (yükselen hayat seviyesi) ve ondan

pay alma ve rekabet kendini gösterdi.

Bismarck’ın vaadettiği gümrük kanunları himayesinde ,tarımda önemli gelişmeler

sağladı.Tarım alanı genişledi.Tarımsal ürün miktarı ve sığır mevcudu arttı.Fakat dünya

pazarının baskısı altında ,düşen tahıl fiyatları,daha sonraları tarımı yeniden güç

duruma düşürdü.Nihayet,1902’de gümrük tarifesi sayesinde en önemli tahıl türlerinin

gümrükleri yeniden yükseltildi.Fakat Almanya’nın tarım alanı fazla nüfusun beslenmesi için

yetmiyordu.Bundan dolayı,daha iyi yaşama koşulları bulmak amacıyla,birçok köylü şehirlere

akın etti.Böylece tarımda iş gücü azalması oldu,ve yabancı işçiler ve tarım makineleri

kullanıldı.1895’de bütün nüfusun %35.8’i tarımla ilgilenirken,bu oran 1907’de %28.6 ‘yı

buldu.Artan nüfusun talep ettiği iş ve ekmeğin her ikisini de endüstri sağladı.

Endüstrinin gelişmesi,insanın gittikçe daha fazla miktarda tabiat kuvvetlerini yenmesini

mümkün kıldı.İnsan ve onun çalışma gücünün yanı başında onun bilimsel düşüncesi ,yer altı

zenginliklerinden faydalanması,kuvvetli bir endüstriel gelişme için ikinci bir ön şart olarak

görüldü.Kömür ve demir, makine hayatı için en önemli ham maddeyi teşkil ediyordu.Bunlar

ise Almanya’da büyük ölçüde mevcuttu.

Savaştan önce Almanya ,İngiltere ile eşit miktarda kömüre ve hemen hemen 2 katı ham demir

miktarına sahip bulunuyordu.Essen ‘de Krupp firması en büyük dökümhaneyi kurmuştu ve

burada yaklaşık 70.000 işçi çalışıyordu.

Makine endüstrisinde Almanya 1. sırada yer alıyordu.Savaştan önce bunların ihracatı

ithalatından 8 misli fazlaydı.Bunları dokuma endüstrisi izliyordu.3. sırada kimyevi

maddeler,boya endüstrisi geliyordu.Dünya ihtiyacının 4/5 ‘ünü karşılıyordu.

Buharın yanısıra ,elektrik,gittikçe artan miktarda iş ve ulaşım makinelerinde

kullanılıyordu.Dinamo makineleriyle elde edilen elektrik, uzak mesafelere gönderilmekte,su

kuvvetinden elektrik üretiminde faydalanılmakta,daha sonra ışık kaynağı olarakta (1879’da

Edison’un lambası) kullanılmaktaydı.Elektrik endüstrisi,Alman Ekonomisinde önemli yer

tutmaktaydı.

Yaklaşık ,fabrikaların üreettiği malların 4/5’ü Almanya’da sürüm sağlıyordu,geri kalanın dış

pazarda satılması gerekiyordu.Aynı zamanda dış pazarın ham madde ve besin maddesine

duyulan ihtiyaçta artıyordu.Alman tüccarları dünya pazarlarında o güne kadar yalnız kalmış

olan İngiliz satıcıların kuvvetli rekabeti ile karşılaşıyordu.İngiliz idaresinin Alman malları

için koyduğu “Made in Germany” mecburiyetine rağmen,bizzat İngiltere!de bile Alman

malları Pazar buluyordu.Ucuz ve iyi olan Alman malları  iyi itibar görüyordu.Savaştan önce

Alman genel ticareti (ithalat-ihracat) dünyada ikinci sırada yer alıyordu,ve hemen hemen

İngiltereye yaklaşıyordu.Buna karşılık,ticari bilanço pasiftir.Yani,ithalat ihracattan fazladır.

Ulaşımda da gelişmeler oldu.Birçok yeni yol ve kanallar inşa edildi.Duisburg,Avrupanın en

büyük iç limanı olarak gelişti. Su yollarının yanısıra ,Almanya kıtanın en büyük

demiryolu,posta,telgraf şebekesine de sahip oldu.

Patlarlı motorların keşfi (1883’de Daimler) önemli degişikliklere neden oldu.Sonra benzin

motorları geliştirildi.Otomobiller,uçaklar,hava gemileri,motorbotlar….bulundu ve

kullanılmaya başlandı.

Deniz ulaşımında Almanya 1890’dan beri kendi şahsi ticaret gemilerini inşa etmekte ve

savaştan önce büyük gemi şirketlerine sahip bulunmaktadır.Yolcu nakliyatı için gemi inşa

etmekte ve dünyanın ikinci büyük ticaret filosuna sahip bulunmaktadır.Hamburg Limanı

Avrupanın en büyük deniz limanı;Broven’de Almanya’nın en önemli ithalat limanı oldu.

Deniz ulaşımını sadece Almanya limanları arasında değil,aynı zamanda yabancı limanlar

arasında da gelişti.

Almanya’da 1873-79 döneminin karakteristiği ,fazla üretim,düşen fiyatlar,karın azalması ve

işsizliktir.Ekonomik krizlerin meydana getirdiğibu kötü duruma çare bulmak üzere,Bismarck

tedbir almış ve koruma gümrükleri kurmuştur.Demir,odun,tahıl,sığır,kahve,çay,şarap ve

tütüne yüksek vergi uygulamıştır.Böylace Bismarck,tarım ve  endüstrinin lehine ulusal

ekonomi politikası uygulamış olmaktadır.

Böylece devletin kuruluşundan beri en mükemmel şekilde tarım devletinden endüstri

devletine doğru geçiş gerçekleştiriliyor ve sanayi malları ve kapital ihracatına karşılık, ham

madde ve besin ithalatı yapılıyor.Hamburg ve Bremen dış ticarette rol oynayan en önemli iki

liman haline geliyor.

Alman kolonileri ,anavatandan 5 kat daha büyüktür ve 11 milyon

nüfusludur.Yün,pamuk,kahve ve yağlar ….gibi koloni ürünleri elde edilmektedir.Aynı

zamanda Alman mallarına Pazar sahası olarak önem taşımaktadır.Almanya’nın 19.

yüzyıldaki en büyük devlet adamı olan Bismarck’ın 1898’de 83 yaşında ölümü ile Alman

halkı,devletinin kurucusunu ve führerini kaybetmiştir.

Napolyon savaşlarından sonra Almanya’da 1833’de Gümrük Birliği’ni kurmak

suretiyle,Prusya ,iktisadi bakımdan öncülüğü ele alıyor.

 

 

İKTİSADİ EMPERYALİZM:

Hohenzollern imparatorların hakimiyeti altında Almanya’nın ilk devrinde, liberal ekonomi

politikası uygulandı.1878’den beri ise Bismarck,iktisadi politikasını,Alman çalışma ve sosyal

gayelerinin korunması sayesinde yönetti.Almanya 1895’den beri İngiltere ile kuvvetli ticari

rekabet mücadelesine girişti.Alman kalkınması dışarıda tehlike ve hücum olarak kabul

edildi.Alman endüstrisi”Dumping” metodu uyguladı ve dış ülkelere,üretim fiyatlarından

aşağıya verdi.Alman Bankası Türkiye üzerinden geçen bir “Bağdat Hattı” projesini finanse

 

ALMAN SAVAŞ EKONOMİSİ:

Birinci Dünya Savaşı Almanya’yı ,iktisadi bakımdan tamamen hazırlıksız yakaladı.1915

Şubatı’ndan itibaren Ekmek vesikaya tabi tutuldu.Diğer yiyecek maddeleri de aynı surette

işlem gördü.

Silahlar için gerekli ham maddeler ve hemen diğer endüstri mamülleri ,devlet tarafından

kurulan savaş şirketleri tarafından temin olundu.

Açlıktan yarım milyondan fazla insan telef oldu.Fiyatlar mütemadiyen yükseldi.Kara borsa

aldı yürüdü.Savaş sırasında Alman markının dış ülkelerdeki değeri düşmeye başladı.